تاریخچه

تاریخچه وزارت اقتصاد

 

1 )  مــــــعلومات در مــورد وزارت اقتـصاد:

 ( دید گاه , وزمینه ماموریت , تاریخجه ایجاد, وزیران گذشته و معلومات کلی در مورد وزارت مربوطه)

 بیوگرافی وزیر جدید وزارت مربوطه:

 

دیدگـاه:رشد و انکشاف اقتصادی و اجتماعی بمنظور تامين رفاه عامه و فقرزدائی.

ماموریت:طرح و ترتیب پالیسی اقتصادی ، تنظیم و انسجام پلان های انکشاف اقتصادی واجتماعی ونظارت وارزیابی از تطبیق آن.

اهداف استراتیژیک:

- نهادینه ساختن پاليسی واستراتيژی انكشاف اقتصاد ملی برمبنای اقتصاد بازار.

- تسریع پروسه رشد و انکشاف اقتصادی واجتماعی، ارتقأ موثریت اقتصادی  وتامین انکشاف متوازن سکتورهای اقتصاد ملی.

- تامین رشد پایدار در روشنائی پاليسی های دولت (تشویق، حمایت وتقویت سکتور خصوصی که منتج به ازدیاد عاید سرانه ، تولید ملی ، بهبود سطح استخدام واستقرار سطح قیم گردد).

تاریخچه ایجاد:وزارت اقتصاد به حیث یگانه اداره انسجام وهماهنگ کننده فعالیت های اقتصادی در سطح کشور بوده که درین عرصه از مدت بیشتر از 60 سال تجربه کاری دارد.

با آنکه ازطرف دولت وقت بمنظورانکشاف سریع کشوراز اواخر سالهای 1920اقدامات منظم از طریق پلانیزه نمودن بعضی از سکتورهای اقتصادی مانند سکتورمخابرات،انکشاف صنایع ، معارف وبوجود اوردن اصلاحات اداری واجتماعی بحیث سیاست مشخص حکومتی روی دست گرفته شد. چنانچه یک پلان هفت ساله انکشاف اقتصادی و اجتماعی تحت کاربود که شعله های جنگ دوم جهانی آنرا با خاکستر برابرساخت. بعد ازختم جنگ دوم جهانی دولت وقت روی پروژه های شامل پلان یادشده تجدید نظرنموده وبه همین مبنأ دروادی هلمند چندین پروژه را مورد تطبیق قرارداد ولی ازآنجائیکه این پروژه ها وفعالیت های انکشافی یک نصب العین پلان گذاری معینی راحایزنبوده ومربوط به انکشاف یک منطقه مملکت بوده بنا ًپروسه پلان گزاری به صورت اساسی مربوط به زمان شروع کارطرح وترتیب پلان پنج ساله اول( برج عقرب سال 1333 هـ ش ) میشود. کار طرح و ترتیب پلان پنج سال اول انکشاف اقتصاد و اجتماعی توسط مرحوم عبدالملک "عبدالرحیم زی" وزیر مالیه و سرپرست وزارت اقتصاد ملی وقت در برج عقرب سال 1333 شروع و دراخیرسال 1334 تکمیل گردید. تطبیق این پلان با وجوه پیشبینی شده مبلغ 11.9 میلیارد افغانی از برج میزان سال   1335آغاز و الی سال 1340 ادامه یافت . متعاقبا ً پلان پنجساله انکشاف اقتصادی و اجتماعی دوم با وجوه پیش بینی شده مبلغ (31.35) میلیارد افغانی که توسط محترم عبدالحی « عزیز » وزیرپلان ترتیب گردیده بود ازسال 1341 شروع والی 1345 ادامه یافت . در نتیجه تطبیق  پلان های پنجساله اول و دوم که اعمار زیربناهای اساسی درآن از جمله اولویت های مهم انکشاف اقتصادی بوده وزمینه تطبیق سایر پروگرام ها درساحات تولیدی واجتماعی کشور مهیا گردید.

پلان پنجساله انکشاف اقتصادی و اجتماعی سوم که با وجوه پیش بینی شده مبلغ (25) ملیارد افغانی از سال 1346 الی سال1350 ادامه یافت بنابر موجودیت یک سلسله مشکلات مالی و وضعیت خراب اقتصادی واداری از زیربناهای بوجود امده طی دو پلان پنجساله گذشته بمنظور صنعتی شدن کشور طوریکه لازم بود استفاده صورت نگرفت وبدینوسیله حجم سرمایه گذاری دراین پلان به تناسب پلان پنجساله دوم کاهش یافت وموضوع عدم استفاده از زیربناهای موجود به منظور صنعتی شدن کشورعمومیت پیداکرد . خشک سالی های متواتر سال های 1349 و 1350 وضع اقتصادی کشور را هنوز خرابتر نمود.

پلان پنجساله انکشاف اقتصادی و اجتماعی چهارم که تطبیق آن طی سال 1351 شروع گردید ، بنابراینکه این پلان در شرایط غیر مطمین مالی وموجودیت مشکلات در بیلانس تادیات کشور ترتیب گردید بود از یک طرف ازنظر حجم سرمایه گذاری و اهداف پیشبینی شده درتشکل اقتصادی کشور متضمن تغیر کلی نبود و از طرف دیگر بنابر تغیر نظام شاهی مشروط وقت به نظام جمهوری کلا ً مورد تطبیق قرار نگرفت . تذکر باید داد که طی سالهای پلان پنجساله سوم و چهارم باالترتیب عبدالله « یفتلی » معاون صدراعظم و وزیر پلان دوکتور عبدالحکیم « ضیائی » دوکتور عبدالواحد « سرابی» و علی احمد « خرم » بحیث وزیر پلان اجرای وظیفه نموده اند.

بابوجود آمدن نظام جمهوری در سال 1352 یک نظم جدید در وضع اقتصادی کشور رونما گردید. دولت وقت افغانستان موضوع انکشاف ورشد سالم اقتصادی کشور را در سرلوحه مسایل ملی قرار داده ،چنانچه بمنظور انکشاف سریع کشورپلان هفت ساله (1355 – 1361) باوجوه مبلغ (207) ملیارد افغانی بادرنظرداشت اهداف ذیل طرح و ترتیب گردید:

  • تسریع رشد اقتصادی به منظور بلند بردن سطح زنده گی مردم .
  • تعویض واردات ، بلند بردن سطح استخدام ، مهیا نمودن شرایط اساسی برای تاسیس صنایع ثقیله و بلندبردن تولیدات و ظرفیت های صنعتی بخاطر تامین استقلال اقتصادی.
  • تولید مواد خام صنعتی ، تقویه بیلانس تادیات و ازدیاد تولیدات زراعتی به خاطر بلندبردن سطح استخدام و خودکفائی کشور از نظر مواد غذائی .
  • ازدیاد عواید و سرمایه گذاری دولت و تشویق سکتور خصوصی بمنظور پس انداز و سرمایه گذاری های مؤلد.
  • توزیع عادلانه عاید از طریق انکشاف خدمات اجتماعی و اصلاحات در ساحات مالی وزراعتی.
  • بوجود اوردن زیربناهای وسیع در سکتورهای مواصلات ، مخابرات ، آبیاری و انرژی.
  • تامین شرایط نورمال اقتصادی از طریق استقرار قیمت ها و تطبیق پالیسی های هم اهنگ مالی و پولی.
  • تقویت بیلانس تادیات از طریق تعویض واردات و ازدیاد صادرات و روش های خوب بازاریابی برای محصولات صادراتی.
  • تامین سطح تولیدات ناخالص ملی به (53.7) فیصد و رشد سالانه به سطح (63) فیصد. براساس این هدف درنظربود تا تولیدات ناخالص ملی از(96.6) ملیاردافغانی سال 1354 به سطح (147.69) ملیارد افغانی و همچنان بادرنظرداشت رشد (2.25) نفوس،عاید سرانه از(5.4) هزارافغانی سال 1354 به (7) هزار افغانی درختم پلان هفت ساله برسد.ولی متاسفانه که اهداف پیشبینی شده فوق بنابر کودتای هفت ثورسال 1357 و ترور وزیرپلان وقت مرحوم علی احمد خرم در سال  1356 کلآ تطبیق نگردید ولی با آنهم طی مدت کوتا هی (از تطبیق آن ) نتایج ملموسی درقبال داشت.

لازم به تذکر است که بعداز شهادت علی احمد « خرم » محمدخان « جلالر» وزیر تجارت الی کودتای هفت ثور به حیث وزیر سرپرست پلان اجرای وظیفه نمود.

با کودتای هفت ثور سیستم اقتصادی کشور که قبلا ً سیستم مختلط اقتصادی بود به سیستم اقتصاد رهبری شده تغیریافت و اولین وزیر پلان این سیستم سلطان علی کشمند مقرر گردید که به تعقیب آن داکتر شاه ولی و انجینر محمد صدیق « عالمیار» این پست را بعهده گرفتند.

باید گفت که نام وزارت پلان بعداز کودتای هفت ثور سال 1357 به کمیته دولتی پلان گذاری تبدیل شد که رئیس کمیته دولتی پلان گذاری در عین زمان معاون صدراعظم و معاون اول این کمیته در بست وزیر بود اولین رئیس کمیته دولتی پلان گذاری صدراعظم وقت سلطان علی کشتمند و معاون اول آن یک مدتی محترم فتح محمد « ترین » و بعدا ً دکتور محراب الدین پکتیاوال بود. بعداً از سلطان علی کشتمند ،دکتور خلیل احمد « ابوی» ، سرور « منگل »، انجینر محمد عزیز و محبوب الله « کوشانی» باالترتیب در وظیفه فوق مقرر شده اند. باید گفت که محترم سید مرتضی تقریبآ با کلیه روسای فوق بحیث معاون اول کمیته دولتی پلان گذاری اجرای وظیفه نموده است.

بعداز اعلان سیاست آشتی ملی از طرف دکتور نجیب الله رئیس جمهور وقت نام کمیته دولتی پلان گذاری مجدداً  به نام وزارت پلان تغیــر یافت و انجنیــر سلطان حسین بحیث وزیر آن مقرر گردید که بعداز مدتی دکتور عبدالواحد سرابی که درکابینه شاه بحیث وزیر پلان اجرای وظیفه نموده بود بحیث معاون صدراعظم و وزیر پلان مقرر شد. در سال 1370 سمت وزارت پلان به محی الدین « شهباز» سپرده شد که الی ورود مجاهدین به کابل بحیث وزیر پلان ایفای وظیفه نموده است.

با ورود مجاهدین به کابل و ایجاد حکومت موقت تحت سر پرستی پروفیسور حضرت صبغت الله مجددی ، محترم سید محمد علی جاوید بحیث معاون صدراعظم و وزیر پلان مقرر والی رویکار آمدن حکومت طالبان در همین سمت باقیماند.باایجاد حکومت طالبان درسال 1375 مولوی حفیظ الله و بعدا ً با الترتیب قاری دین محمد « حنیف» ، مولوی سعدالدین « سعید» و مولوی محمد ظاهر « انوری » بحیث وزیران پلان اجرای وظیفه نموده اند.

لازم به یاد دهانی است که در طی مدت زمان حکومت طالبان کدام پلان و یا برنامه انکشاف اقتصادی و اجتماعی طرح و تطبیق نگردیده است .

بعدازحادثه 11 سپتامبر 2001 (جدی سال 1380) که منجربه سقوط حکومت طالبان و ایجاد حکومت موقت گردید وزارت پلان وقت به اساس توافقات جلسه بن وزارت پلان به وزارت های پلان و بازسازی تقسیم گردید. بدین مفهوم که پروژه های جدید انکشاف اقتصادی و اجتماعی از طریق وزارت پلان که وزیر،آن حاجی محمد «محقق» بود و کار پروژه های بازسازی را وزارت بازسازی که وزیران دکتور محمد امین « فرهنگ » بود منسجم و هم آهنگ مینمود. این دو وزارت بنابر جاروجنجال که بالای وظایف شان داشته از یک طرف و ازطرف دیگر ایجاد دفتر مشابه بنام AACA که وظایف پروژه وی را به پیش میبرد کار قابل ملاحظه در رابطه به انکشاف اقتصادی و اجتماعی کشور نموده نتوانستند تا اینکه روی دلایل فوق و یک سلسله  مشکلات دیگرحاجی محمد «محقق» از سمت وزارت پلان استعفا داده و بلا درنک دکتور رمضان «بشردوست» بحیث وزیر پلان مقرر گردید. این وزیر بنابر نداشتن تجربه کاری و جارجنجال که در رابطه به موسسات غیردولتی ایجاد نموده بود مجبور به استعفا شد و با النتیجه از شروع سال 1384 وزارت های پلان و بازسازی به اساس فرمان رئیس جمهور باهم مدغم و یک وزارت بنام وزارت اقتصاد ایجاد گردید.

اولین وزیر اقتصاد دکتور محمدامین « فرهنگ » بود که آن هم بعداز مدت زمانی بنابر عدم حصول رای اعتماد از شورای ملی درپست وزارت اقتصاد و در نتیجه رای گیری مجدد بحیث وزیر تجارت وصنایع انتخاب گردید و درعوض آن محترم دکتور محمد جلیل « شمس » بعداز حصول رای اعتماد از شورای ملی بحیث وزیر اقتصاد انتخاب و الی سال 1388 در همین سمت اجرای وظیفه نمود. بعداز دوکتور جلیل (شمس) محترم عبدالهادی ارغندیوال بحیث وزیراقتصاد از شورای ملی رای اعتماد گرفته والی تاریخ 28/10/1393 بحیث وزیراقتصاد اجرای وظیفه نموده است.

متذکر باید شد که اخیراً محترم عبدالستار( مراد) بعد ازحصول رای اعتماد ازشورای ملی بتاریخ اول ثور سال   1394به اساس فرمان رئیس جمهور بحیث وزیر اقتصاد مقرر گردیده اند. خلص سوانح موصوف درضمیمه میباشد.

باید گفت که طی زمان استقرار حکومت مؤقت و حکومات بعدی بمنظور انکشاف اقتصادی و اجتماعی افغانستان، اهداف انکشافی هزاره ملل متحد برای پانزده سال (2000- 2015) ، استراتیژی انکشاف ملی افغانستان (ANDS ) برای دو دوره پنج سال (1385- 1391) و (1388- 1392) و قرارداد لندن با استفاده از کمک های جوامع بین المللی کمک دهنده واخیراً پلان انکشاف اقتصادی واجتماعی برای سالهای 1392- 1395 ترتیب ومورد تطبیق قرار داده شده است.

2 )وظایف اساسی وزارت مربوطه :

(وظایف اساسی که وزارت شما بصورت نورمال انجام میدهد)

- انسجام وهماهنگی طرح وترتیب پالیسی , استراتیژی وپلان های انکشاف اقتصادی واجتماعی (کوتا مدت, میان مدت و طویل المدت) به منظور تسریع روند رشد وانکشاف اقتصادی واجتماعی کشورونظارت ازتطبیق آن.

ثبت واعطای جواز برای مؤسسات غیر دولتی (NGOs) ونظارت ازجریان فعالیت های آنها.     

3 ) بخش ها وتشکیل اداره مربوطه در حال فعالیت می باشند:

)در اداره شما چند ریاست فعالیت دارد)

تشکیل وزارت اقتصاد جمعاً (950 ) بست شامل ( 541 ) بست مرکزی و (409 ) بست ولایتی درسطح بست دوم میباشد.

وزارت اقتصاد دارای ( 2 ) ریاست عمومی و (16 ) ریاست مرکزی و (34 ) ریاست اقتصاد ولایتی میباشد.

4 )وظایف بخش های مربوطه اداره شما چیست:

)وظایف عمده هر بخش که نیاز به نشر جهت آگاهی عامه میباشد ذکر گردد)

  • مدیرت وانسجام طرح وترتیب پالیسی , استراتیژی وپلان های انکشاف اقتصادی واجتماعی کوتاه مدت,میان مدت و طویل المدت به منظور تسریع روند رشد وانکشاف اقتصادی واجتماعی کشور.
  • مطالعه وارزیابی ظرفیت های موجود انکشافی در ولایات به منظور تحلیل های اقتصادی , تامین رشد وانکشاف ولایات , محلات وسکتور های اقتصاد ملی .
  • حصول پیشنهادات پروژوی , ارزیابی ,تحلیل واولویت بندی پروژه های انکشافی در سطح کشور.
  • نظارت وارزیابی از جریان تطبیق پالیسی , پلان , برنامه ها, وپروژه های انکشافی منظوره شده کلیه واحد های بودجوی .
  • حصول وترتیب گزارشات ربعوار وسالانه از وضعیت اقتصادی و جریان تحقق اهداف وپروگرام های انکشافی , فعالیت های موسسات غیردولتی ( داخلی وخارجی ) وسایر فعالیت های اقتصادی وارایه آن به حکومت.
  • ثبت و اعطای فعالیت برای موسسات غیردولتی ( انجوها ) داخلی وخارجی , ونظارت از فعالیت های موسسات غیر دولتی مطابق به احکام قانون.
  • رهنمای ,تشویق, حمایت , نظارت وانسجام سرمایه گذاری های خصوصی به منظور توسعه وانکشاف اقتصادی, اجتماعی وارتقای سطح زنده گی مردم .
  • مطالعه وبررسی طرق وشیوه های بهتر همکاری های اقتصادی و تخنیکی به منظور گسترش روابط اقتصادی دوجانبه وچند جانبه با دول متحابه وموسسات بین المللی وارایه پیشنهادات پروژوی جهت تمویل به آنها از طریق وزارت امورخارجه .
  • ایجاد کمیته های بین الوزارتی تحت ریاست وزارت اقتصاد بخاطر ارزیابی مشکلات وترتیب پلانهای کاری آینده سکتور های ذیربط.
  • تامین روابط با موسسات ملل متحد ,سازمان های مالی بین المللی , نماینده گی های اختصاصی ملل متحد , سازمان های منطقوی وبین المنطقوی .
  • سازمان دهی طرح وترتیب پالیسی واستراتیژی کار, قوای بشری و ارتقای ظرفیت ها به همکاری وزارت ها , ادارات و موسسات بین المللی

5 ) فعالیت های عمده که بعداز از حکومت وحدت ملی اداره شما انجام داده است:

(تمام فعالیت های که توانسته موثریتی در زنده گی مردم داشته باشد ذکر کنید)

  • نظارت وارزیابی از جریان کار (168) پروژه انکشافی شامل بودجه انکشافی و پروژه های موسسات غیر دولتی داخلی و خارجی (NGOs) در 14 ولایات کشور.
  • ترتیب گزارش از چگونگی تحقق پروژه های انکشافی وزارت ها وادارات سکتوری طی ربع چهارم سال مالی وارائه آن به کمیته اقتصادی وجلسات شورای وزیران ج.ا.ا.
  • حصول اولویت های پروژوی  ولایات وارائه آن به ادارات ذیربط  سکتوری غرض شمولیت دربودجه وپلان انکشاف اقتصادی واجتماعی کشور.
  • تحليل ، ارزيابي و اولويت بندي ( 280)  پروژه پيشنهادي جدید وزارت ها وادارات سکتوری برای سال 1394 و ارائه آن به کمیته بودجه جهت تمویل.
  • پیگیری از اجراات پیرامون کمک 100 میلیون دالری کشور هندوستان بمنظور انکشاف اقتصادی و اجتماعی ولایات سرحدی و کمترانکشاف یافته بخاطرتطبیق بموقع وبهتر این کمکها وعقد قرارداد ساختمانی (24) پروژه شامل کمک های فوق.
  • تهیه گزارش سالانه میزان تطبیق برنامه های دارای اولویت 2014.
  • تهیه گزارش سالانه اهداف انکشافی سارک ((Provincial Briet  2014.
  • تهیه وترتیب متن پیشنهادی (Concept Note) اهداف انکشافی هزاره (MDGs) ده ساله (2014-2015).
  • تهیه وترتیب متن پیشنهادی (Concept Note) برای پروژه ابتکار شفافیت درسکتور ساختمانی (CosT).
  •  جمعاً برای تعداد ( 285) انجوی های داخلی و خارجی جواز فعالیت داده شد که  از جمله ( 10 ) انجوی آن خارجی میباشد.
  • به تعداد ( 365 ) انجو های داخلی وخارجی منحل گردیده که ازجمله (16)انجوی آن خارجی میباشد.
  • جمعاً ازکار وفعالیت (158) انجو نظارت وارزیابی صورت گرفته که ازجمله (116) انجوی آن خارجی می باشد.
  • تکمیل پروسه (26) قرارداد مختلف وزارت هاوادارات مستقل به ارزش مجموعی(148) میلیون دالر .
  • طی مراحل پروسه ارزیابی قرارداد 63 پروژه ادارات مختلفه تحت کار می باشد.
  • ابراز نظر درمورد(8) تفاهمنامه وموافقتنامه دربخشهای مختلف که ازطریق وزارت خارجه مواصلت ورزیده بود.
  • ابراز نظر درباره مسوده توافقنامه همکاری اساسی SBAA وصندوق جمعیت سازمان ملل متحدUNFPA وارسال آن بعدازاصلاح  به مراجع ذیربط .
  • تدویر جلسات متعدد کمیسیون همکاری های اقتصادی وتجارتی بین افغانستان واذربایجان تحت ریاست وزارت اقتصاد و تهیه متن مسوده نخستین پروتوکول کمیسیون مشترک و ارسال آن از طریق وزارت امور خارجه به مقامات آذربایجان.
  • اشتراک وزیر اقتصاد درسفر ترکمنستان با جلالتماب رئیس جمهور جمهوری اسلامی افغانستان.
  • اشتراک وزیر اقتصاد با جلالتماب داکتر عبدلله "عبدلله"رئیس اجرائیه  در سفر قزاقستان .
  • تدویرجلسات کمیته انرژی بین الوزارتی غرض همآهنگی برنامه های انکشافی بخش انرژی درهمآهنگی بامنابع کمک دهنده (ICE).
  • اشتراک 19 نفرازکارمندان وزارت اقتصاد درپروگرام ها و ورکشاپ های مختلف اموزشی .
  •   تدویر یک سلسله ورکشاپها و سیمینارها در رابطه به توضیح و تشریح موضوعات پلانی برای کارمندان وزارت وولایات